BISTADO NA? Duterte, Haharap sa ICC!

Posted on 9/10/26

Ang paghahanap ng hustisya, na kadalasan ay mahaba at puno ng pagsubok, ay dumating na sa isang mahalagang yugto para sa Pilipinas. Sa isang hakbang na nagdudulot ng malaking epekto sa buong bansa, pormal na hiniling ng prosekusyon ng International Criminal Court (ICC) na tanggapin ang mahalagang testimonya ng isang testigo, na diumano'y nag-uugnay kay dating Pangulong Rodrigo Duterte sa kinatatakutang modelo ng "Davao Death Squad" (DDS). Hindi lamang ito isang simpleng hakbang sa proseso; isa itong malalim na sandali para sa isang bansa na humaharap sa anino ng nakaraan at umaasam ng pananagutan.

Nag-ugat ang paglahok ng ICC sa malawakang paratang ng extrajudicial killings (EJKs) noong administrasyon ng dating pangulo, sa panahong siya ay alkalde pa ng Davao City at kalaunan bilang pangulo. Pinahintulutan ng pre-trial chamber ng korte ang pormal na imbestigasyon sa mga diumano'y krimen laban sa sangkatauhan na naganap sa Pilipinas sa pagitan ng Nobyembre 1, 2011, at Marso 16, 2019, ang panahong miyembro pa ang Pilipinas ng Rome Statute. Bagama't humiwalay ang Pilipinas sa ICC noong 2019, kinumpirma ng Korte Suprema ang obligasyon ng bansa na makipagtulungan sa mga proseso ng ICC para sa mga krimen na naganap habang ito ay miyembro pa.

Ang pinakahuling paghahain, na isinumite noong Setyembre 7, 2026, ay humihiling sa Trial Chamber III na tanggapin ang nakasulat na pahayag ng isang testigo na kinilala bilang P-1100 sa ilalim ng Rule 68(3) ng Rome Statute. Iginiit ng mga tagausig na ang testimonya na ito ay "relevant, reliable, at probative," direktang tumutukoy sa diumano'y patakaran na "neutralize" ang mga pinaghihinalaang kriminal sa pamamagitan ng marahas na paraan, kabilang ang pagpatay. Inaasahan din itong magbigay-linaw sa modus operandi ng DDS at sa indibidwal na responsibilidad ni dating pangulo, kabilang ang kanyang kaalaman at intensyon. Ang pagtanggap sa naitalang testimonya na ito ay maaaring makatulong nang malaki upang mapabilis ang paglilitis, na mababawasan ang oras ng live na pagsusuri sa testigo.

Para sa mga Pilipino, ang hakbang na ito ng ICC ay isang tanglaw ng pag-asa para sa tunay na pananagutan. Matagal nang nananawagan ang mga pamilya ng mga biktima para sa hustisya, kadalasan ay walang saysay, laban sa umano'y kaligtasan sa parusa. Ang pakikialam ng internasyonal na komunidad ay nagpapahiwatig ng nakikitang pagkabigo ng mga lokal na mekanismo upang lubusang imbestigahan at litisin ang mga malubhang paglabag sa karapatang pantao. Habang nauna nang sinabi ni dating Presidential spokesperson Harry Roque na walang ebidensya na nag-uugnay kay Duterte sa DDS, at mismo si Duterte ay itinanggi ang anumang pagkakamali, ang imbestigasyon ng ICC ay naglalayong tuklasin ang buong katotohanan sa pamamagitan ng mahigpit na prosesong legal.

Ang paghahanap ng katotohanan at hustisya ay napakahalaga para sa Pilipinas upang gumaling at umusad. Pinagtitibay nito ang prinsipyo na walang sinuman, anuman ang posisyon, ang nakakataas sa batas. Ang pagtataguyod ng internasyonal na batas ng sangkatauhan at ang pananagutan ng mga diumano'y responsable sa malawakang pang-aabuso ay hindi lamang tungkol sa paghihiganti; ito ay tungkol sa pagpapanumbalik ng tiwala sa mga institusyon, pagpigil sa mga magiging kalupitan sa hinaharap, at muling pagpapatibay ng ating pangako sa karapatang pantao. Ang posisyon ng ating bansa sa pandaigdigang entablado ay likas na konektado sa ating kakayahang maghatid ng hustisya sa sarili nating mga mamamayan.

Sa nalalapit na paglilitis ng ICC laban kay dating Pangulong Duterte na nakatakdang magsimula sa Nobyembre 30, 2026, kinakailangang manatiling mapagbantay at nakikilahok ang sambayanang Pilipino. Ito ay isang kritikal na panahon na susubok sa ating kolektibong determinasyon na ipagtanggol ang rule of law at humingi ng transparency mula sa ating mga pinuno. Ito ay isang pagkakataon para sa atin na pagnilayan ang halaga ng bawat buhay ng tao at tiyakin na ang mga diumano'y patakaran ng karahasan ay hindi na muling magbibigay anino sa ating mga komunidad.

Nawa'y ang patuloy na internasyonal na prosesong ito ay magbigay-daan sa isang mas makatarungan at mahabaging Pilipinas, kung saan ang pananagutan ay hindi lamang isang salita, kundi isang natupad na katotohanan para sa lahat. Ang landas patungo sa tunay na hustisya ay maaaring mahaba, ngunit sa bawat hakbang na ginagawa ng mga institusyon tulad ng ICC, lumalakas ang pag-asa para sa tunay na pagtutuos, na nangangako ng isang mas maliwanag at may prinsipyo na kinabukasan para sa ating minamahal na bansa.